Berria.info

ARKAITZ BASTERRA ETA KOLDO ALMANDOZ

Besterik espero zitekeen elkartu orduko hizketan zein erraz hasi diren ikusita, baina ez zuten aurrez elkar ezagutzen. Arkaitz Basterrak Life and Film (The Labyrinthine Biographies of Vojtech Jasny) dokumentala aurkeztuko du Zinemaldian -Montrealgo jaialdian izan da aurrez-. Koldo Almandozek Ahate pasa labur dokumentala aurkeztuko du, nahiz eta soilik profesionalentzako proiekzioa izan. Ondo ezagutzen dute biek Zinemaldia.

Biak izango zarete Zinemiran, euskal zinemari eskainitako sekzio berrian. Zer itxura hartzen diozue?

K.A.: Niri gustatzen zait. Euskal zinemari eskainitako tartea duintzen du. Orain artean egun bakarra eskaintzen zitzaion, eta film asko izaten ziren zaharrak, errepikapenak, telesailetako pilotuak, pelikuletako proiektuak... Ez zen oso serioa. Batetik, jaialdiaren parte izatera pasatu da modu ofizialago batean, eta, bestetik, aukeraketa bat egin dute. Horrek balio dezake akuilu moduan datorren urteetarako ere. Jendeak ilusioa izango du Zinemiran sartzeko, jakinik lehiakortasuna badagoela.

A.B.:Guztiz ados. Zinemaldiko sekzio bilakatzean aukera ematen dute filma hiru aldiz ikusteko, eta horrek aukera handiagoa ematen digu jendea erakarri ahal izateko: beste jaialdietako programatzaileak, kazetariak... Filmari beste aukera bat ematen zaio.

Anekdotiko izateari uzten dio euskal zinemaren tarteak?

K.A.: Lehen kuota bat betetzea zen kontua. Euskal kutsua zuen zerbait antolatu eta aurrera. Orain beste entitate bat hartu du.

Zer-nolako aldartearekin zatozte Zinemaldira? Zerk erakartzen zaituzte jaialdi honetan, eta zerk ez?

A.B.: Etxean daukagu, eta askotan ez gara konturatzen zein garrantzitsua den hori. A kategoriako jaialdia da, ez daude asko mundu osoan. Filmak ikusteko aukera ematen du, batez ere, bestela ikusteko oso zailak diren filmak ikusteko aukera. Eta zinemagileontzat aukera bat da jendea ezagutzeko. Beste zinemagile batzuekin harremanetan jartzeko eta ikasteko.

K.A.: Beste jaialdi batzuekin konparatuta, hau oso herrikoia da. Cannesen ez daukazu filma ikusteko aukerarik, akreditaturik ez bazaude. Jende askok kritikatzen duena da Zinemaldi garaian bakarrik duela jendeak zinemarekiko interesa. Tira, Iruñean sanferminetan urte osoan egiten ez duten parranda egiten dute, eta zoragarri iruditzen zaigu. Hiriari kolore berezia ematen dio Zinemaldiak, hori horrela da. Eta bestetik, bada gauza bitxiak eta bestela ikusteko zailak direnak ikusteko aukera bat. Iaz txunditu egin ninduen, esaterako, Japoniako zinema beltzaren inguruko zikloak.Hori ez da berriro itzuliko.

Eta zer ez duzue gustuko?

A.B.: Montrealgo zinema jaialdian izan berri naiz, eta oso humanoa iruditu zait. Zinema zuzendari piloa eramaten dute, eta ikusleari aukera ematen diote beraiekin hitz egiteko, harremanetan jartzeko. Donostian ekartzen dituzte zuzendariak, baina beraiekin hitz egiteko aukera zabalduko nuke. Sail guztietan emango nuke aukera hori. Sail ofizialeko emanaldietan palko moduko batean egoten dira, baina ez dute hitz egiten, eta gero prentsaurrekoa izaten da, baina hor hedabideak baino ez dira egoten.

K.A.: Ni urtero gogaitzen naute nire hainbat hirikidek. Glamourraren kontuaren arabera, aldarrikatzen dutenak emanaldietara nola jantzita joan eta abar...

Herritarrez ala hedabideez ari zara?

K.A.: Herritar askoz, eta baita hedabideez ere. Zinemaldia bera baino gehiago inporta zaie Elsa Pataky etorri den Max Factor saria jasotzera... Zein atsegina den edo ez den... eta niri horra arte berdin zait, baina ia kritikatzen hastea Zinemaldiak ez duela glamourrik, edo benetako izarrak ez direla etortzen... Benetako izarrak etortzen dira, iaz Mario Monicelli etorri zen! Hori luxua da.

A.B.: Izarrak ekartzearen hori nik uler dezaket jaialdiaren ikuspegitik. Oreka bat lortu behar da. Jaialdi handi baten moduan mantentzeko komertzialtasun hori eduki behar da, baina egia da honela edo horrela janztearena izugarrizko lelokeria dela.

K.A.:Brad Pitt ekartzea ona da hurrengo egunean hedabide guztietan egoteko, baina hiri honek duen ñoñostiarrismoaren aldarri hori oso probintzianoa iruditzen zait.

Eta aurtengotik, zerk erakartzen zaituzte bereziki?

A.B.: Nik oso gainetik begiratu dut egitaraua, baina, esaterako, arreta deitu dit Woody Allenen filma Zabaltegin ikusi ahal izateak. Nik ez nekien film hori existitzen zenik ere. Entzun dugu Londresen ari dela filmatzen beste bat, baina Whatever Works honetaz ez dut entzun ezer ere ez. Eta, begira, aukera eder bat da. Sail ofizialetik gustatzen zaidana da herrialde askotako filmak daudela. Igual ez dago izen handi asko, baina hori ere polita da.

K.A.: Niri Kontrauhina: Frantziako Zinema berriena saila interesgarria iruditzen zait.

Arkaitz, zuk, Vojtech Jasny zinemagile txekiarraren inguruko dokumentala dakarkizu, eta, zuk, Koldo, ahateek zineman izan duten presentziaren inguruko bat. Originaltasunik ez dizuete ukatuko.

A.B.: Filmak ez dira jaiotzen originalak izateko asmoarekin, zerbait kontatzeko behar izanagatik baizik. New Yorken ikasi nuenean ezagutu nuen Vojtech, irakasle nuen, eta lagun egin nuen. Bere bizitza oso interesgarria iruditu zitzaidan. Zinema egiteko orduan, eta erabakiak hartzeko orduan, asko arriskatu duen tipo bat da. Alde humanoa agertzen dut filmean. Ez da oso teknikoa, ez da zinemazaleentzakoa bakarrik, esango nuke guztiz kontrakoa dela. II. Mundu Gerran espioia izan zen, egin zituen filmengatik erbestera joan behar izan zuen... KGB bera hiltzen saiatu zen... Hollywoodeko filmetako gauza bat dirudi, baina hortxe izan dut aukera. Eta bera badator Zinemaldira filma aurkeztera gainera.

K.A.: Ahate pasa aspaldiko proiektu bat da. Aurten bukatu ahal izan dut. Filma ez dakit nola deskribatu. Dokumental egitura du, nahiz eta fikziokoa izan guztiz. Largo noviazgo de domingo ikusten ari nintzela konturatu nintzen astebete lehenago film espainiar batean, irudi bera ikusi nuela, ahate talde bat pantaila gurutzatzen. Irudi zehatza zen. Hasi nintzen pentsatzen irudi hori film gehiagotan ere azaltzen zela. Bilatzen hasi eta pila bat topatu nituen, eta obsesionatu ere egin nintzen. Horren inguruan diskurtso moduko bat eratzen hasi nintzen, eta gauza asko asmatu ditut, baina baita frogatu ere. Filmaren asmoa da sentipen urduri hori uztea: honek txorakeria bat dirudi, baina zerbait frogatzen du. Zergatik jartzen dira sei ahate pantaila bat gurutzatzen hain film ezberdinetan? Filmak erantzun batzuk ematen ditu. Oso bisuala da, artxibo irudiak ditu, elkarrizketak...

Dokumentalak zer eskaintzen dizue genero moduan?

A.B.: Zinema ikasketak hasi artean dokumentalak ez ziren existitzen nire buruan. New Yorken ikasi nuen lehen gauzetako bat izan zen dokumentala zinema dela edo izan litekeela. Irakaspen handi bat izan zen hori. Azken boladan iristen zaizkigun film asko eta asko, Hollywoodekoak, batez ere, geroz eta artifizialagoak dira, eta, beraz, jendeak benetako bizitza aurkitzea bilatzen du, eta hori, akaso, dokumentalek eskaintzen diote.

K.A.:Elias Kerejetak esaten zuen filmak existitzen direla, izan dokumental ala izan fikzio ala zernahi. Gaur egun ikus-entzunezkoetan genero asko hautsi eta nahastu egiten dira. Egile askok, kendu du fikzioaren zama gainetik, eta askatasun gehiagorekin jokatzen du.

Gogaituta egongo zarete akaso hurrengo gaiarekin. Zer datorkizue burura euskal zinemaren egoera hiru hitz horiek jarraian entzutean?

K.A.: Bai, ni pixka bat gogaituta nago. Argi dagoena da, gure egoerak, gure identitateak, bideratzen gaituela bai literaturan, bai kantagintzan, bai zinemagintzan... kanpokoarekin parekatzeko behar batera. Euskal zinemarena etiketa gehiegizko bat da. Gustatzen zaigu pentsatzea industria bat dugula, eta ez dakit zenbat film egin ditugula, baina ikusten ez dena da talentu falta handia daukagula, eta ez garela kapaz urtean produkzio minimo eta serio bat egiteko, eta benetako munduan lehiatzeko. Azkenaldian egiten dira filmak, estreinatzen dira Donostian, Iruñean eta Bilbon. 1.000 lagun ere ez dira joaten ikustera, eta horrekin badirudi ase dugula euskal egoa, baina ez gara ari lehiatzen benetako merkatu batean.

Kopuruei, zifrei eta kuotei gehiegi erreparatzen diegulako?

K.A.: Bai, horregatik, eta beldurra ematen digulako benetako merkatuan lehiatzeak, talentua falta delako. Denean onak garela uste dugu euskaldunok. Eta ez da egia. Gauza asko dugu ikasteko. Zinema industria bat sortu eta Queens auzoko biztanleen erdia gara. Iruditzen zaigu egin litekeela Basquewood bat. Ez gara batere autokritikoak.

Gure egoera normalizatua ez dela argudiatuko dizu zenbaitek.

K.A.: Nik duda dut egoera normalizatu batean ere talentuak bat-batean eztanda egingo lukeen. Askotan entzuten den diskurtsoa da 'film asko egin behar da on bat ateratzeko'. Ni ez nago horrekin batere ados. Badirudi ari garela aldez aurretik film txarrak egiten ditugula justifikatzen. Saiatu behar gara film bakoitza bakar eta on izan dadin. Eta ez hemen erakusteko, baizik eta Montrealen erakusteko, edo munduko zinema jaialdietan. Nik uste dut euskal zinemarena zama bat dela.

A.B.:Ez dakit euskal zinema izateko beharrizana dugun edo ez. Zinema egitea beharrizan indibidualetik dator. Hori egiten duena euskalduna dela, bada ondo, baina herri bezala zinema industri bat izateko beharrik dugu? Behar duguna da film onak izatea. Bertako batek egiten duela film on hori, bada primeran, baina bestela, inporta zaidana da film onak ikustea. Nongoak diren ez zait axola.

K.A.: Nik ez dut uste euskal idazleek liburu bat idazten dutenik soilik euskaldunek irakurtzeko. Itzultzen badute, beste norbaitek ere irakur dezala, ezta?

A.B.: Ni hemengoa naiz. Baina nire filmeko protagonista txekiar bat da. Euskal Herria ez da inon agertzen. Film hori zer da? Gauza bat da hemengo zinemagile bat edo film bat bultzatzea, sinesten delako bere lanean, baina beste gauza bat da, hemengo industriaren beharrizana edukitzea.

K.A.: Nik ulertzen dut etiketak sortzea, eta ez dut kritikatuko Eusko Jaurlaritzak edo ETBk diruz laguntzen badu proiektu bat, baina iruditzen zaidana da autokritikarik ez dagoela. Jende asko kexatu egiten da esanez, hemengoak zinema egin nahi badu kanpora atera behar duela. Hori izugarrizko abantaila da! Nik atera behar izan dudanean lanera Madrilera, Bartzelonara edo Parisera, gozamena izan da. Baina nahi dugu hemen bertan gure zinema industria sortu. Astronautak izan nahi baditugu zer egin behar dugu Bilbo inguruan euskal NASA bat sortu? Hori oso ikuspegi euskalduna da.

A.B.: Leku guztietakoek atera behar izaten dute kanpora. Zinemaldiko egitaraua begiratuko bagenu ohartuko ginateke ekoizpen asko eta asko nazioartekoak direla. Gaur egun ia beharrezkoa da.

Autokritika falta aipatu duzue. Egin dezagun bada. Zergatik ez dugu kalitaterik?

A.B.: Mundu guztian gertatzen den zerbait da, esaterako, gaur egungo gazte askok ez dutela zinema kulturarik, ez dituzte zuri-beltzeko filmak ikusten... eta hemen ez gara desberdinak. Zinema eskola askotan 20 urteko ikasleek ez dute Casablanca ikusi... Gazte askorentzat zinema egitea da zerbait guay, baina horrek ez du talenturik ematen.

K.A.:Nik uste dut ereduan ere erratu egin garela. Badago eredu industrial bat, komertziala, eta gero, badago autore zinema izan daitekeena. Hemen industriaren alde egin da apustu, oso euskalduna den zerbait, aberastasuna sortzen duelako, oso ikuspegi makina-erremintistikoa da. Oso gurea. Diru laguntzak ematen dira, hainbat film egiten dira... baina zein film mota egiten da? Eredu industrial baten alde egiten baduzu, munduko beste eredu industrialen kontra lehiatu beharko duzu. Eta argi dago, hemen egin litekeen zinema komertzialak ez duela zereginik beste horiekin. Aldiz, autore zinemak duen abantaila da ideia on bat izanez gero, edozein tokitan funtzionatzen duela. Eta mugi litekeela. Egun dena da kontsumo azkarra, amaitu filma eta kobratu. Eta, gainera, ahal dela izan dadila komedia, baina ez garratzegia. Telebistako eredu bati jarraituz edo...

A.B.: Eta zinema egiteko arriskatu egin behar da. Egile batek ezin du komertzialtasun pixka batengatik bere obra sakrifikatu. Hori da modu bakarra benetako film bat egiteko. Gero, izan liteke txarragoa edo hobea, baina ez behintzat aurretik filma sakrifikatu.

K.A.: Film askori anbizio falta handia sumatzen diet nik.

A.B.: Eta kexa asko dago. Askotan entzuten da zinema munduko jendea kexaka: 'Ez daukagu laguntza nahikorik'. Negar gutxiago, eta ipurdia mugitu! Dirua lortzeko hemendik atera behar badugu, atera egingo gara. Kostako zaigu, baina zinema egitea ez da erraza inon, eta arazoa ez dugu geuk bakarrik. Borrokatu behar dugu gure filmaren alde, sinesten dugun horren alde. Egun osoan kexaka ibiltzea ez da ona. Energia asko galtzen da.

Goazen gauza arinagoetara. Quentin Tarantino ala Jim Jarmusch?

A.B.: Jim Jarmusch. Gustatzen zait Tarantino ere bai, baina Jarmusch oso barnera iristen zait, gertukoa egiten zait.

K.A.: Biak gustatzen zaizkit, eta gainera, oso desberdinak izan arren, antzeko gauzak dituztela uste dut.

Brad Pitt ala Robert Duvall?

A.B.: Oso desberdinak dira... Uste dut adinean aurrera egin ahala jendea ohartuko dela Brad Pitt ze aktore ona den.

K.A.: Angelina Jolie.

Richard Brooksen atzera-begirakoa ala Frantziako zinema berriarena?

A.B.: Richard Brooksena. Oso une onak igaroarazi dizkit.

K.A.: Osatzearren esango nuke Kontrauhina-rena, baina, ezingo nuke aukeratu. Zinemaldiak eskaintzen dituen gauza onenetakoak dira. Aukeraketa egia da zaila.