Berria.info

«Erridikulu xamarra litzateke hau, dauzkan ondorio latzengatik ez balitz». Joseba Lakarra hizkuntzalari eta Iruñea-Veleiako aurkikuntzak ikertu dituen batzordeko kidearen hitzak dira. Hala deskribatu ditu Eliseo Gil indusketako zuzendari ohiak aurkikuntzak faltsuak ez direla azaltzeko egin dituen saioak.

Lakarraren ustez, eztabaida ez zen batzordera ere heldu behar. «Honek ez zuen aurrera egin behar, eta kito. Zuzendariak berak [Gilek] azaldu behar zuen hasieratik, hori ez zela ez euskera, ez latina ez ezer, eta idazkunak ez zirela III. mendekoak. Eta berdina egin behar zuen piezak gorde dituen museoko zuzendariak ere [Amelia Baldeonek] ere».

«Pakete osoa da faltsua», dio Lakarrak. «Nahi adina buelta eman diezazkiokegu, baina astuna egiten da broma lehen bost minutuetatik aurrera». Batzordearen ondorioa argia izan dela azaldu du, alor guztietako aditu guztiek egin baitzuten bat ondorio horretan. «Hori esan dute arkeologoek, epigrafistek, hizkuntzalariek, latinistek eta kimikoek, denek esan dute berdina». Areago. «Hainbat txosten gelditu dira idatzi gabe, egile gai zirenek kontu horretan parte hartzeari uko egiten ziotelako, sartzea ere txorakeria iruditzen zitzaielako. Ildo horretatik zetozen ezezkoak».

Orain arte Eliseo Gilek aurkeztu dituen azalpenak ez dira nahikoa izan, gainera, bere ustez, bi data daudelako jokoan; harriena eta idazkunena. Eta, dioenez, Gilek bakarra defenditu nahi du. «Inork ez du dudan jarri harriak III. mendekoak direnik, baizik eta idazkunak. Karbonoaren frogek ez dute, beraz, eztabaidarako balio, partidu hori irabazia dauka. Ez dago hor gerrarik, inork ez du-eta sekula ukatu markoak benetakoak direnik».

Idazkunak benetakoak zirela frogatzeko 2006an egindako piezen patinaren gainean egindako frogek ere ez dute baliorik Lakarraren ustez. Batzordeko kimikoak [Manuel Madariagak], azaldu zuenez, ez omen da froga fidagarria. «Sonorako desertuan erabili oizan da inoiz, baina ez Europan, hezetasunagatik eta ez omen duelako funtzionatzen». «Bitxia» da, bere ustez, halere, Gilek froga horien aipamen gehiagorik ez egitea.

Lakarrak dioenez, batzordeak bere ondorioak aurkeztu baino lehen ere aipatu izan zioten arkeologoek lanak «oso gaizki» egin zituela, eta batzordearen azken saioan, ondorioak argiak zirenean, azalpenak emateko aukera eskaini zitzaionean ere, «ez zela momentua» erantzun omen zuen Gilek.

«Denok nahiago genukeen gauzak lehenago egin izan balira», baina, azaldu duenez, batzordea eratu eta otsailera arte ez zuten piezak ikusteko aukerarik izan. «Hiru baino ez nituen nik ikusi ordura arte, eta oso nabarmenak ziruditen jadanik. Oinarrizko kontuak ziren.Denak ikusi behar genituen, halere, txostenik idatzi baino lehen».

Nork egin ditu idazkunak, hori da orain denen buruetan dabilen galdera. Batzordearen eztabaidagaietatik at dago hori, Lakarrak azaldu duenez, eta erantzuna ematea «zaila» dela dio. Denbora tartea ez dela hain zabala aipatu du, hala ere. «Adituek ez dituzte faltsutzeak XVI. mendean kokatzen, baizik eta, gutxienez XX. mendeko faltsutzeak direla. Areago, zenbaitzuk uste dute XX. mende bukaeran egin zirela, 90eko hamarkada inguruan, hain zuzen ere, ustez deskubritu ziren garaian bertan. Pertsona asko kendu dituztu tartetik, eta horrek balizko erantzuleen zenbakia izugarri murrizten du».

Kronologia horrek behartzen du, bere ustez, Gilen taldea azalpenak ematera. Ez horrek bakarrik, gainera, aurkikuntzen kopuruak ere (200dik gora idazkun) faltsutzeak nondik hel daitezkeen azaltzen laguntzen du bere ustez. «Nik ez diot Gilek egin dituenik, inondik inora ere, baina jakin nahi nuke hainbeste urtez hor zuzendari izan denez, zer azalpen ematen dion idazkun horien guztien agerpenari».

Epaile aurrean bukatuko da dena, Lakarraren aburuz.

Hizkuntzalaritza sendotuta

Euskal hizkuntzalariak izan ziren aurkikuntzak faltsuak izan zitezkeela aipatu zuten lehenak. «Susmagarriak» iruditu zitzaizkien «hasiera-hasieratik» euskarazk idazkunak. «Halako aurkikuntzak gertatzean, ezinbestean, ezagutzen ez diren gauzak agertzen dira, ez oraingo forma berak», azaltzen du Blanca Urgell hizkuntzalariak. Eta horixe zen aurkitu zutena. «H-a ikasi ez duen egungo euskaldun baten hitzak ziruditen hasierako idazkunek».

«Beste hizkuntzalaritza batzuk baino tradizio txikiagoa dugu, baina nik uste dut sendotuta atera garela alde batetik behintzat, hasieratik ikusi ahal izan dugulako hori ez zela horrela, hori ezin zitekeela izan III. edo V. Mendeko euskara». Iritzi berekoa da Lakarra ere. «Disziplina bezala, eta harrokeria handirik gabe, esan daiteke hasieratik altoa eman zutenak euskal hizkuntzalariak izan izan zirela, eta hori hor dago».