Berria.info

Gotzon Garate idazle eta hizkuntzalaria atzo hil zen, 74 urte zituela, Bilbon, minbizi baten ondorioz. Euskararen eta euskal kulturaren zerbitzari apal baina suharra izan da beti Garate, eta oso maitea berarekin harremanak izandako guztien artean. Horregatik, samin handia eragin du haren heriotzak euskal kulturaren munduan. Gaur emango diote lur, Loiolan (Azpeitia, Gipuzkoa), eta 19:00etan meza izango da Deustuko (Bilbo) Unibertsitateko kapera gotikoan.

Hiru arlo nagusitan egin du lan batez ere Garatek, euskararekiko maitasuna gidari zuela beti: marxismoaren eta komunismoaren inguruko saiakerak idazten; polizia eleberri eta narrazioak idazten; eta baserrietako euskal hiztunek hizkuntz arloko altxorrak biltzen eta zabaltzen.

Gotzon Garate Goihartzun Elgoibarren (Gipuzkoa) jaio zen, 1934ko irailaren 1ean. Durangoko jesuiten ikastetxean egin zituen lehen ikasketak, eta han erne zitzaion euskaltzaletasuna, ikaskide zituen bi azpeitiarren eraginez, Garatek berak kontatu ohi zuenez: «Haiekin hitz eginez konturatu nintzen euskalduna nintzela, eta benetako euskalduna izateko euskaltzalea izan behar nuela, euskaraz jakiteaz gainera kontzientzia hartu eta ahal nuen neurrian euskarari lagundu behar niola».

Ikasketak Loiolan eta Bartzelonan jarraitu ondoren jesuita egin zen. Teologia eta filologia ikasi zituen gero, Innsbruck-en (Austria) eta Bilbon; ondoren, Filosofian doktore egin zen Madrilgo Konplutense Unibertsitatean, eta marxismoan espezializatu Freiburgekoan (Alemania).

Lehen idazlanak Jesusen Biotzaren Deia, Euzko Gogoa, Egan eta Zeruko Argia aldizkarietan argitaratu zituen. Aurreneko liburuetan, marxismoa izan zuen gai nagusi: Marx-en marxismoa. Soziologia (1971), Marx eta nazioa (1972) eta Marx-en ondoko errebisionismoa: Rosa Luxemburg (1974). Marxismoarekin zerikusia duten liburu gehiago argitaratu zituen gero.

Garatek sortu zituen euskal filologiako lehen ikasketak, Deustuko Unibertsitatean, 1976an, «ekintza zuzena» erabiliz, berak esan ohi zuenez. Erretoreak ikasketa horiek sortzeko eskariari jaramonik egiten ez ziola ikusita, egunkarietara iragarkia bidali zuen Garatek, euskal filologiako ikasketak abian jarriko zirela eta izena emateko aukera zegoela iragarriz. Ikastetxeko agintariek «xantaia» egin izana leporatu zioten, baina ikasketak martxan jarri zituzten azkenean. Ikasketa planen diseinuan parte hartu zuen Garatek, Alfontso Irigoien, Patxi Altuna eta Mikel Zaraterekin batera, besteak beste, eta Koldo Mitxelenaren oniritziarekin.

Genero beltzean trebatua

Fikziozko narratibarekin lehen kontatua 1977an izan zuen, Donostia Hiria saria irabazi zuenean, Oroitzapenetan ipuinarekin. Urte berean Irun Hiria saria irabazi zuen, Esku leuna polizia eleberriarekin. Genero bereko hainbat liburu kaleratu zituen hurrengo urteetan: Elizondoko eskutitzak (1979), Goizuetako ezkongaiak (1979), Lehortean (Zugaza, 1979), Muskilak (1989), Aldarte oneko ipuinak (1982), Izurri berria (1982)...

60ko hamarraldian hasita, Euskal Herri osoko baserri asko bisitatu zituen, bere euskara hobetzeko eta tokian tokiko hizkeraren altxorrak jasotzeko. Erdarakadak liburua eta euskal atsotitzen bildumak dira lan horrek emandako fruitu nagusiak.

New Yorken egindako egonaldi luzeetan ikusi eta ikasitakoez ere bi liburu argitaratu zituen: New York, New York lehenik, 1988an; eta New Yorkeko kronika beltza gero, 2004an. Oso bestelakoa da Garateren beste liburu baten gaia: Zakurra, zeure laguna (Elkar, 2002).

Egileak euskal literaturaren inguruan zuen kezkaren isla zuzen dira Gotzon Garateren Euskal eleberriaren kondaira osatzen duten hiru liburukiak. Arlo bereko beste liburu bat ere idatzi zuen: Atzerriko eta Euskal Herriko polizia eleberria (2000).

Euskal Liburu eta Diskoen Durangoko Azokak Argizaiola saria eman zion Garateri 2005eko abenduan. «Leizarragak Itun Berria-n esaten duen bezala, bihotza altxatu egiten zaigu euskaltzaleoi Durangon, horrenbeste euskaldun eta horrenbeste euskaltzale ikusita», adierazi zion orduan Garatek BERRIA-ri.

2006ko maiatzean Deustuko Unibertsitateko auditoriumean omendu zuten, euskal filologiako ikasketen sorreraren 30. urteurrenean. Euskal kulturaren munduko pertsona ezagun askoren omenaldia beroa jaso zuen.