Berria.info

Veleiako aztarnategian (Araba) agertutako euskarazko idazkunak, hizkuntzalaritzaren ikuspegitik behintzat, ez dira onargarriak. Hala ondorioztatu dute aurkikuntzak aztertu dituzten Joakin Gorrotxategi eta Joseba Lakarra EHUko katedradunek. Bi adituek zuhurtzia eskatu dute publikoki behin baino gehiagotan, eta frogak galdegin dituzte komunikabideetan agertu diren baieztapen erabatekoen inguruan, baina zalantzek indar berezia hartu dute orain. Noiz eta Arabako Foru Aldundiaren ekimenez udaberrian osatu zen jakintsu taldearen frogak eta txostenak lasaitasunez aztertu ahal izan dutenean.

Eta zalantzak, orain, susmoak dira. Eta euskara zaharraren aditu prestigiodunenak, Joakin Gorrotxategik, orain arte inork erabili nahi izan ez duen hitza erabili du azkenean. «Beldur naiz hau guztia ez ote den iruzur lotsagarri eta penagarria izango».

Gorrotxategik atzo egin zuen aitorpena, Euskaltzaindiaren Nazioarteko Biltzarraren lehen egunean, eta hitzak berak, iruzur horrek, garrantzia berezia dauka. Zientzialariak, hizkuntzalariak, arkeologoak, adituak orokorrean, kontu handiz ibili dira Veleiako arkeologoek argira ekarritako ostraka multzoaren gainean iritzia ematean. Eliseo Gilek zuzentzen duen taldeak K.o. III. eta V. mendeetan kokatu ditu idazkunak, «dudarik gabe» kokatu ere, baina ugaritasunak -berrehun idazkun baino gehiago agertu omen dira-, eta, batez ere, berezitasunak -pertsona izenak salbu, idatzitako lehen euskal hitzak lirateke Veleian agertutakoak-, katedradunen prebentzio alarmak piztu zituzten.

Gorrotxategi baina pixka bat lehenago, baina biltzar berean, Joseba Lakarrak Veleiaren idazkien garrantzi filologikoaren maila beheititu zuen. Han aurkitutako materialak ez duela «ezer» ekarri esan zuen. «Gaur ez dakigu duela bi urte [Veleiako aurkikuntzak publiko egin zirenean] baino gehiago».

Hilaren 25ean, emaitzak

Hil honen bukaeran amaituko omen dira Arabako Aldundiak osatutako aditu taldearen lanak. Horko kideak dira Gorrotxategi eta Lakarraz gain, Santos Yanguas historialaria, Agustin Azkarate eta Julio Nuñez arkeologoa, Fernando Legarda eta Juan Manuel Madariaga kimikaria, Pilar Cipres epigrafista, Amelia Baldeon arkeologoa eta Feliz Lopez Arabako Museoen zerbitzuko burua. Han zen ere Henrike Knorr Euskaltzaindiko ikerketa burua. Knorr joan den apirilean hil zen.

Ikerketa taldea osatzea izan zen Arabako Aldundiak jarri zuen baldintzetako bat, Veleiako indusketari bultzada instituzionala emateko. Adituek, orain arte egin diren frogak berraztertu, froga berriak eskatu eta ondorioak ateratzeko konpromisoa hartu zuten. Bakoitzak bere arlokoa, baina hizkuntzalarienak, behintzat, argiak izango dira. Iehsus, Ioshe ata ta Miriam ama, urdin isar, edan ian lo, geure ata zutan, eta gisakoak, ezinezkoak dira filologia historikoaren ikuspegitik.

Horrek ez du esan nahi, inola ere, diagnostikoan ados jarri direla. Hizkuntzalarien artean ere, denbora luzez ez da izan, Henrike Knorrek ia azken unera arte defenditu baitzituen aurkikuntzak. Baita Gorrotxategik eta Lakarrak zalantzak publiko egin zituztenean ere: «Nik argi eta garbi esango nuke ez dagoela ez agertu denaz, ezta dataz ere, zalantzarik». Horren sendo hitz egin zuen, ezeroso bihurtu zela gainontzeko akademikoentzat. Aurkikuntzaren garrantzia euskal hizkuntzalaritzarentzat estrategikoa zela esan zuen. «Atzerapauso bat, orain, izugarria litzateke».

Eta horixe da benetako kezka. Azkenean iruzurra frogatzen baldin bada -Gorrotxategik ere galdera ikurra oraindik hor zegoela nabarmendu zuen, zalantza guztiek «benetakotasuna frogatu arte» iraungo zutela esan baitzuen-, ondorioak latzak izango dira euskal hizkuntzalaritzaren izen onarentzat. Hain zuzen ere, inoizko hizkuntzalari eta filologo talde gaituen osatzea lortu denean.

abarandiaran@berria.info