Berria.info

«Amets bat dirudi, baina errealitatea da». Halaxe mintzatu da Henrike Knorr Euskaltzaindiko presidenteordea Arabako Iruña-Veleiako aztarnategietan aurkitutako euskarazko idazkien inguruan. Izan ere, iragan astean zenbait komunikabidek zabaldutako informazioa neurri handi batean benetakoa dela baieztatu dute Henrike Knorr eta Joakin Gorrotxategi filologoek, eta Eliseo Gil Iruña-Veleiako aztarnategiko zuzendariak: topatu dituzten euskarazko hitzak III. eta VI. mende artekoak dira, orain arte aurkitutako zaharrenetakoak. Idazkien data zehazteke dago oraindik, baina, hala eta guztiz ere, euskarazko lehen idatzien agerpena lau eta zazpi mende artean aurreratuko litzatekeela azaldu dute. Ikerlarien lana da orain euskarazko hitz horiek zein mendetakoak diren zehaztea.

Orain arte euskarazko inskripziorik zaharrenak Akitanian aurkitutako hilarri eta harrietan agertutakoak ziren, baina izen bereziak ziren haiek. Iruña-Veleian aurkitutakoaren garrantzia, beraz, nabarmena da, bereziki bi arrazoirengatik: eguneroko bizitzan erabiltzen ziren hitz xumeak direlako eta esaldiak agertzen direlako. Berezitasun horri aparteko garrantzia eman zioten atzo Knorrek eta Gorrotxategik prentsa agerraldian.



HITZ ARRUNTAK ETA ERLIJIOSOAK. Iruña-Veleiako datuak konfirmatuz gero, Euskal Herriko historiarako datu oso interesgarriak eta baliotsuak lirateke: «Hizkuntz askotan ez da ezer idatzi. Hemen dugu hitz multzo bat, eta horrek esan nahi du euskaraz idazten zela V. eta VI. mendean, eta akaso, lehenago ere bai». Aurkitutako euskarazko hitzak «ulergarriak» dira eta haietako batzuk irakurri ere egin daitezke, Gorrotxategik azaldu zuenez. «Hitz batzuk irakurri egiten dira, eta ondo, euskara ulergarrian. Guztiontzat ezustekoa izan da». Hala, hitzen ulergarritasun horri erreparatuz gero, euskarak antzinarotik ez duela «garapen handiegirik» izan iritzi zion euskal filologoak.

Urdin isar; zuri urdin gori; edan ian lo; ian ta edan; jaun; geure ata zutan; iesus; ioshe ata ta mirian ama. Hitz horiexek dira etxe baten zimenduetan topatutako batzuk. Adreiluetan inskribatuta agertu dira hitzak eta irudiak. Beira eta hezur pusketan ere azaldu dira berbak.

Arduradunek bi taldetan banatu dituzte aurkitutako eleak: batetik, arruntak, eta bestetik, erlijio kutsukoak, kristautasunarekin lotutakoak. Lehen taldean daude, besteak beste, zuri urdin gori eta urdin isar berbak. Bigarren taldean, berriz, geure ata zutan esamoldea, adibidez. Irudien artean, bestalde, erlijio kutsua dutenak daude, Jesusen bizitzari buruzkoak bereziki.

Egun gutxitan ezagutzera eman den Iruña-Veleiako bigarren multzo epigrafikoa da hori. Aurkitutako lehena pasa den astean aurkeztu zuten: III. mendeko kalbario bat zen, munduko zaharrena. Haren ostean aurkitu dute bigarren hau. Alta, bi multzo epigrafikoak ez direla nahastu behar nabarmendu zuen Gorrotxategik, fisikoki bi espazio desberdinetan aurkitu direlako. Nolanahi ere, erantsi zuenez, lehen taldearen data hain ongi zehaztu izanak lagunduko du bigarren hau hobeki interpretatzen.

Aurkikuntzak duen aparteko garrantzia azpimarratu zuten Gorrotxategik eta Knorrek; harrituta, pozarren eta itxaropentsu agertu ziren biak, topatutako euskarazko hizkuntz-lekukotzak «izugarrizko garrantzia» duelako. Berria jakin zuenetik ez duela «ongi lo egin» aitortu zuen Knorrek: «Ia 600 urte aurreratzen da gure kronologia, eta hori da lo ez egitearen arrazoia».



IKERTZAILEEN LANA. Harribitxi horiek eskuetan dituztela, baina, ikertzaileei lan egiten uzteko eskatu zuten, eta ikerketa amaitu arte komunikabideen albiste gosea ez dutela aseko esan zuten.

Izan ere, zenbait errezelo izan dira indusketa horrekin, hainbat hedabidetan filtrazioak agertu direlako. Hargatik atera ziren atzo prentsaren aurrean Knorr, Gorrotxategi eta Eliseo Gil; haserre zeudela esan zuten, filtrazioekin ikertzaileen lanean traba egin delako. Gainera, emandako hainbat datu okerrak izan direla kritikatu zuten. Hortaz, arkeologoei, historialariei, hizkuntzalariei eta zientzialariei beren ikerketak amaitzen utzi behar zaiela azpimarratu zuten. Hori urrian edo azaroan izango da, ordura arte ez dutela aurkikuntzei buruz hitz egingo ohartarazi zuen Gilek. «Gauza asko egin behar dira oraindik hipotesi hauek guztiak alderatutako datu zientifikoetan bilaka daitezen».