Berria.info

Duela lau urte, Nafarroako hegoaldeko ikastolek, legearen arabera eremu erdaldunean zeudenek, legeztatzea lortu zuten. Aspaldiko aldarrikapena bete zuten horrela Vianako, Lodosako, Tuterako eta Irunberriko ikastolek. Nafarroako ikastetxeen sarean sartzea lortu zuten. Horrela, gastu arruntetarako ituna lortu zuten, eta, gainera, Nafarroako Gobernuaren aldetik bortz urterako diru laguntza eskuratu zuten. Itxaropena piztu zen arren, lau urte geroago egoera zailean jarraitzen dute ikastola horiek, eta Lodosakoaren kasuan, egoera muturreraino larritu da. Bertze behin, erauntsiaren kontra borrokan ari dira Nafarroako hegoaldeko ikastolak, baina bertze behin ere, aitzinera aterako direla ziur da Peio Mariñelarena, NIE Nafarroako Ikastolen Elkarteko lehendakaria. «Ez dugu ikastola bakar bat ere itxiko».

Nafarroako Euskararen Legeak eremu erdaldun gisa hartzen duen lurraldean sei ikastola daude guztira. Tafallako Garces de los Fayos ikastolak eta Zangozako Rincon del Carmenek, baina, gaur egun ez dute gainerako lauren arazorik, 1990eko hamarkadaren erdialdean lortu zutelako egoera legeztatzea. «Pegenautek esaten zuen eremu erdaldunean ikastolak legeztatzea ezinezkoa zela, baina horrek kontrakoa erakutsi zuen», dio Mariñelarenak.

Pedro Pegenaute 2000tik 2007ra bitartean izan zen Nafarroako Gobernuko Hizkuntz Politikarako Zuzendaritza Nagusiko arduraduna. Haren aroaren amaieran legeztatu zituzten gainerako lau ikastolak, 2006an, eta 2010. urtera bitarte 1,7 milioi inguruko diru laguntza ematea onartu zuen Nafarroako Gobernuak. Laguntza horri, ordea, itunaren bidez jasotakoa kendu behar zitzaion, hortaz, urtero murriztuz joan zen. Itunetatik jaso beharreko laguntza erabakitzeko, gela bakoitzeko ikasle kopuru jakin bat edukitzea eskatzen du Nafarroako Gobernuak. Zentro txikiek, baina, ratio txikiagoak dituzte. «Ezin daitezke alderatu Iruñea bezalako hirigunea, eta landa gune bat, are gehiago azken hori eremu erdaldunean badago», dio Iñaki Duquek, Vianako Erentzun ikastolako lehendakariak. Ratioa, ordea, bera da guztientzat, eta, horregatik, zentro txikienek gutxiago jasotzen dute.

«Administrazioari ahalegin berezi bat egiteko eskatu genion», azaldu du Mariñelarenak. «Azken finean, eremu erdaldunean zerbitzu publikoa betetzen ari gara, euskarazko irakaskuntza publikorik ez dagoelako. Horrek tratu berezi bat merezi duela uste dugu, gastu arruntak gainditu ahal izateko gutxienez». Nafarroako Gobernuak, ordea, ez du laguntza gehiagorik bideratu.

2009an alarma gorria piztu zen Nafarroako hegoaldeko ikastolentzat. Nafarroako Gobernuaren laguntzak bukatzeaz gain, Eusko Jaurlaritzak ordura arte emandakoak etengo zituela erabaki zuen. «Motelago zegoen ikastolari, txikiena zenari, Ibaialderi, zulo bat egin zitzaion laguntza horiek etetean», azaldu du Mariñelarenak. Gainerakoek ere pairatu dute Jaurlaritzaren erabakia. Erentzun ikastolan, Vianan, egoerari aurrea hartzen saiatu zirela dio Duquek. «Urtebete lehenago laguntza horiek jaso gabe funtzionatu ahal izateko planteamendua egin genuen, eta gure baliabideak berregituratu genituen: lanpostuak, ordutegiak...». Hala ere, laguntzarik gabe aitzinera ateratzea «bideraezina» dela aitortu du Duquek.

Zailtasunekin, baina bizirik

NIEk, oraingoz, bi bide ditu estualdi ekonomikoari aurre egiteko. Bata, «elkartasuna» dela adierazi du Mariñelarenak. Zehazki, Lodosako ikastolaren kasuan eduki du horrek garrantzia. Nafarroako ikastoletako guraso eta bazkideek 240.000 euro bildu zituzten Ibaialde laguntzeko, eta azken Nafarroa Oinez ekitaldian bildutako diruaren %20 emanen diote. «Oso pozik gaude gure sareak erakutsi duen elkartasunarekin», dio Mariñelarenak. «Kontuan hartu behar da gainerako ikastolen finantza egoera ere ez dela oso ona, eta ahalegin handia da».

Bigarren bidea Espainiako aurrekontuetatik bideratutako laguntza da. Espainiako Gobernuak EAJrekin hitzartu zuen iazko abenduan bi milioi euro ematea Nafarroako ikastolei. Diru laguntza horrek ez du luzerako egoera konponduko, baina epe motzean sarrera garrantzitsua da. «Funtzionatzeko balio digu, baina aurrez berregituraketa egin genuelako», zehaztu du Duquek.

Une honetan, Tuterako, Vianako eta Irunberriko ikastolek egoera egonkorra dute, baina finantzaketa bide ziurrik ez edukitzeak zailtasunak ekar diezaizkieke etorkizunean. Tuterako Argia ikastolak -gaur egun Fontellas herrian dago- DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza behin-behinean legeztatua du, eta etorkizunerako erronka nagusia erabateko legeztatzea lortzea du. Horretarako, legeak agindu bezala, kiroldegia eraikitzen ari da. «Argia asko hazi da, eta proiektu sendoa da», dio Mariñelarenak. Azken urteetan gehien aurreratu duena, berriz, Irunberriko Arangoiti ikastola da. «Txikia da, eta arazoak dauzka besteek bezala, baina 2003ko Nafarroa Oinez-en ondoko laguntza historikoari esker, ongi iraun du». Vianan, bi erronka nagusi dituzte: 2007ko Nafarroa Oinez-en ondotik hasitako azpiegitura lanak bukatzea, eta 2008an sortutako ikastolaren fundazioa indartzea.

Egoera zaila den arren, etorkizunera begira baikor dago Mariñelarena, bertzeak bertze, legeztatu zirenetik, matrikulazioak igo egin baitira hegoaldeko ikastoletan. Agintariek ikastolen egoera konpontzeko inplikatu behar dutela aldarrikatu du. «Berdin zaigu zein politikari dagoen agintean. Administrazioak erantzukizuna du hezkuntzan».