Berria.info

Hautsi zen Loiolako bake prozesua, baina negoziatzaileek ez zituzten eraitsi zubi guztiak. Uste hori du, behintzat, Imanol Murua Uriak. Gainera, aurrera begira, sinetsita dago azken negoziazio prozesuan sortu zen «konfiantzak» ondorioak izango dituela. «Baliteke komunikazio kanalak egotea, baina orain gertatzen ari denaz ez dakigu ezer», dio lanbidean urte luzez aritu denaren eskarmentuarekin. Hain zuzen ere, horrek, jakin min horrek eraman zuen Berriako kazetaria negoziazio prozesu hartara; eta handik Loiolako hegiak izenburu duen liburuarekin itzuli da. «Prozesua gaizki atera izanak zerikusia izan du, ziurrenik, liburua idaztea erabaki izanarekin. Zer arraio gertatzen da? Galdera horretatik etorri zitzaidan liburu hau idazteko gogoa», adierazi dio Muruak bere editore Xabier Mendiguren Elizegiri, liburuaren aurkezpenaren karietara eginiko elkarrizketan. Tene Mujika bekaren laguntzari esker egin ahal izan du liburua Muruak -Debako Udalak eta Elkar argitaletxeak ematen dute, beka hori, historia hurbilaz idazteko-. Buru-belarri aritu da 2009. urte osoan, eta atzo aurkeztu zuen fruitua. Elkar argitaletxeak eta BERRIAk argitaratu dute liburua.

2006ko udazkenean PSE-EEko, Batasuneko eta EAJko buruzagiek Loiolako santutegian egindako negoziazio prozesua da lanaren «muina». Muruaren arabera, bertan landutako gaiek agerian utzi zituzten gatazka politikoaren gakoak zeintzuk diren. Kazetariak nabarmendu duenez, Loiolan bost korapilo askatzen saiatu ziren negoziatzaileak: nazio izaera, erabakitzeko eskubidea, aitortu beharreko beste eskubideak, lurraldetasuna eta akordioa gauzatzeko prozedura. Akordioa lortzear izan zirela dio, zirriborroa ere hitzartu zutela, baina ixtear zela porrot egin zuela. Hala ere, Muruak uste du lan garrantzitsua egin zela han. «Euskal gatazka politikoa konponbidean jar zezakeen formulazio idatzi batera iritsi ziren Loiolan. Eta hori erreferentzia izan daiteke etorkizunean: agian, eskema ez da errepikatuko, baina edukiak berriro hartu beharko direla uste dut».

Baina zergatik egin zuten porrot Loiolako elkarrizketek? Prozesuaren haustura aztertzeko orduan, Muruarentzat garrantzitsua izan da ETAren su-etenaren ondoren prozesuan sartuta zeuden eragileen jokaera aztertzea. Kazetariaren arabera, Batasunak «mesfidantzaz» jokatu zuen, Espainiako Gobernuak ez zituelako betetzen ETArekin hitzartuak zituen «konpromisoak». «Horregatik saiatu zen Batasuna azken jokalekua lotzen, eta hortik konponezina».

Hala, Muruak argi du azken negoziazio prozesua ez dela Loiolan egindako saioetara mugatzen. «Su-etenaren ondoren prozesua krisi larrian sartu zen, hondoratzen hasia zegoen prozesua salbatzen hasteko urgentziazko ahalegina izan zen Loiolakoa». Orduan sartu zen EAJ negoziazioa mahaian. «Loiolako mahaia, hiru alderdien arteko negoziazio horiek ez zeuden prozesuaren ibilbide orrian», nabarmendu du Muruak.

Loiola: aurretik eta ondoren

Loiolara iritsi aurretik bide luzea egina zuen prozesuak. 2001ean hasten du kontakizuna Muruak; Jesus Egiguren sozialistak eta Arnaldo Otegi ezker abertzaleko kideak Elgoibarko Txolarre baserrian egiten zituzten bilera sekretuetan. «Ez zen garai egokia bileretan aritzeko. Gobernuan zen PP. Ezker abertzalearen aurkako jazarpena handia zen, hilketa ugari egon ziren...». Genevan (Suitza) jarraitzen du historia: Egiguren eta Josu Urrutikoetxearen arteko negoziazioetan. Handik Oslora (Norvegia): PSOEk Espainiako Gobernuaren izenean eta ETAk akordioa nola itxi zuten kontatzen du, prozesuko ibilbide orria nola hitzartu zuten, eta horren ondorioz nola ETAk su-etena eman zuen. Ondoren Loiola, haustura, eta Barajasko atentatua. «Zer kontatua badago Barajaskoaren ondorengoari buruz. Gorabehera handiko orduak eta egunak izan ziren. Xehetasunekin kontatzen saiatu naiz», dio Muruak.

Prozesuak erabat hautsita zirudienean, Genevako landetxe batean bildu ziren, ETA eta Espainiako Gobernua mahai batean, PSOE eta Batasuna bestean, nazioarteko lekukoen begiradapean. Azken saioa izan zen hori. Muruak nabarmendu duenez, liburuko atal horretan dago informaziorik «berriena eta ezezagunena». «Jakina da elkarrizketa haiek izan zirela, baina elkarrizketa haien nondik norakoak uste dut liburu honetan aterako direla lehenengo aldiz».

Kontraesanak bai, baina gutxi

Liburua osatzeko, Jesus Egiguren, Iñigo Urkullu eta egun preso dagoen Arnaldo Otegirekin egon zen hizketan Murua. Haien kontakizunak bildu, besteekin eta beste iturri batzuekin egiaztatu eta berriz galdetu. Kazetariak aitortu duenez, alde handiagoa espero zuen batzuen eta besteen arteko kontakizunetan. «Bakoitzak bere erara kontatu dizkit negoziazio taktikak, proposamenak eta hausturaren zergatiak. Baina esan behar dut, Loiolakoari dagokionez, ez daudela hainbeste kontraesan». Izatekotan, Genevako azken bileretan nabaritu ditu aldeak Muruak, Egiguren eta Otegiren bertsioetan.

Prozesuko hiru protagonista horiengana ez ezik, beste pertsona batzuengana jo du kazetariak. Halaber, garai hartako dokumentuak aztertu eta jaso egin ditu gehigarri gisa liburuan.

Hitzaldia

Imanol Murua Uria