Berria.info

Aspalditik datoz Zabalgarbi errauste plantaren (Bilbo) inguruko kritikak, baina aurten argitara atera diren berriek kezka eragin dute ekologistengan, erakunde publikoetan eta plantaren inguruko herritarrengan. Urtarrilean, sozietatearen kudeaketari buruzko eztabaida zabaldu zuen Bernard Madoffen iruzurraren ondorioz Zabalgarbik galdutako dirutzaren albisteak.Orain, plantaren jarduera bera jarri da auzitan, inguruko lurren kutsadurak nabarmen egin duelako gora hilabete gutxitan. Tartean, Zabalgarbi II eraikitzeko asmoa bera ere zalantzan dago.

Plantaren inguruan lurrazpian metro batzuetako sakoneran egindako neurketetan, zink, antseniko, sodio, potasio eta bario maila altuak topatu dituzte, besteak beste. Kloruroek eta metal astunek gora egin dute azken hiru urteetan, baina urte hasietarik ekainera askoz bilakaera azkarragoa izan zuen kutsaduraren pilaketak. Zinka, esaterako, litro bakoitzeko 50 mikrogramoren azpitik egon izan da ia beti; apiriletik, ordea, litroko 460 mikrogramo daudela adierazi dute neurketek. Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Saila kutsaduraren jatorria ikertzen ari da, Uraren Euskal Agentziaren bidez. Iraila hasierarako espero dituzte emaitzak. BERRIAk ez du lortu Eusko Jaurlaritzako eta Bizkaiko Foru Aldundiako ordezkariekin hitz egiterik. Uztailean Zabalgarbiko zuzendari nagusi izendatutako Jose Ignacio Zudairek ere ez du oraingoz adierazpenik egin nahi. Dena den, Zabalgarbiko prentsa bulegotik BERRIAri adierazi diotenez, plantaren inguruan hilero egin ohi diren neurketetan «parametro batzuk» igo direla antzeman dute, «baina legezko kopuruen barruan».

Oraingoz ez dago argi nola heldu den kutsadura lurrera. Ekologistak Martxanen ustez, errauste plantara heldutako hondakinak jasotzen dituen zulogunearen bidez iraztu dira metal astunak eta kloruroak. Izan ere, hondakin horiek, organikoak izanik, hezetasun handia dakarte, eta usteldu egiten dira askotan. Ondorioz, lixibiatu izeneko likido azidoak eratzen dira. Likido horiek zulogunearen hondora heltzen dira, baina drainatze sistema baten bidez zulogunearen goiko aldera eramaten dira.

Ekologistek uste dute azidoak zulogunearen hormigoia jaten ari direla pixkanaka. Korrosioa azkartu egingo lukete drainatze sisteman matxurak egoteak edo zulogunean gainkarga egoteak. Zabalgarbiko iturriek diotenez, ordea, zulogunea «bikain» dagoela ondorioztatu dute Labeinek egindako azterketek.

Edonola ere, errauste planta Arraiz mendian dago, eta hango lurrek irazkortasun handia dutela gogorarazi du Ekologistak Martxanek, planta eraiki baino lehen ohartarazi zuten bezala. Izan ere, Zabalgarbiren inguruko lurrak karstikoak dira, antzina harrobi gisa erabili baitzituzten

Gainera, sakoneran 20 metro eginda, Bilbo urez hornitzen duen Ordunteko kanala igarotzen da. Eremu horretan, ura ez doa hodien barrutik, baizik eta babesik gabeko zulobide batetik. Hortaz, balizko irazteak errazago helduko lirateke uretara.

Lurren kutsaduraren berri izan zenean, Bilboko Udalak ukatu egin zuen Ordunteko kanaleko ura kutsatuta zegoela, eta berretsi zuen ez zegoela arriskurik pertsonen osasunerako. Ekologistek diote Ordunteko kanalak emari handia duela gune horretan, eta, beraz, irazteen ondorioz kutsadurarik heldu bada, azkar disolbatu dela. Horrek ez du esan nahi arriskurik ez dagoenik.

Aspaldiko arazoak

Zabalgarbiren inguruko lurren kutsaduraren jatorria zulogunearen irazteetan dagoela baieztatuko balitz, azpiegituraren eraikuntzan edota mantentze lanetan «gabeziak» egon direla berretsiko litzateke, ekologisten ustez. Alde horretatik, duela hamar urte errauste plantaren aurkako mugimenduak izandako indarra gogorarazi du Ekologistak Martxanek. Gaineratu dute planta «oso azkar» eraiki zutela, presioengatik.

2004an jarri zuten martxan Zabalgarbi, eta ordutik arazo asko izan direla dio talde ekologistak. Adibidez, agindu baino kalitate gutxiagoko makinak erabiltzen dituztela salatu izan dute plantako langileek; egun, mobilizazioetan dabiltza, lan baldintzak hobetzeko asmoz. Baina atmosferara isuritako elementuei eta lurraren kutsadurari buruzko datuen inguruko «isiltasunak» kezkatzen ditu ekologistak batik bat.

Izan ere, taldeak sarritan eskatu izan ditu Labeinek egindako azterketen emaitzak, baina ez diote inoiz erantzun. Halaber, 2000an iragarri zuten kanpo batzordea osatuko zutela plantaren jarduna jarraitzeko. Udalek, gizarte eragileek eta unibertsitateko ordezkariek osatzekoa zuten batzordea. Bederatzi urteren ondoren, ordea, ez dute halakorik sortu.

Planta kontrolatzeko borroka

«Kasualitate handia da hau orain argitara atera izana». Ekologistak Martxanek uste du Zabalgarbiren kontrola eskuratzeko borrokak eragina izan duela kutsadurari buruzko informazioa prentsan argitaratzean. Egun, enpresa pribatuen esku daude Zabalgarbiren akzioen %65; Sener, FCC eta BBKren esku, hain zuzen. Baina, Bizkaiko Hiri Hondakinak Kudeatzeko Planak 2006an ezarri zuenez, hondakinen tratamenduarekin lotutako konpainien akzioen erdiek gutxienez erakunde publikoen ardurapean egon behar dute. Zabalgarbiren barruan beste errauste planta bat eraikitzeko asmoa dutenez gero, akzioak erosteko interesa agertu du Bizkaiko Diputazioak.

Urtarrilean Zabalgarbik 3,7 milioi euro galdu zituela jakin zen, Bernard Madoff iruzurgileak kontrolatutako funts batean inbertitu ondoren. Sozietatea esku pribatuetan egonda kontrolik ez duela iradokita, Bizkaiko Foru Aldundiak akzio gehiago erosteko baldintza jarri zuen, beste planta baten egitasmoarekin jarraitzekotan. Zabalgarbiko iturriek BERRIAri adierazi diotenez, Sener bere akzioen zati bat saltzeko prest dago.

Edonola ere, akzioen jabetza ez da hurrengo planta horrek duen oztopo bakarra. Zabalgarbi II martxan jartzeko, hondakin gehiago jaso beharko lituzke plantak. Krisi ekonomikoak ekarritako kontsumo jaitsieraren ondorioz, baina, zabor gutxiago sortu da Bizkaian hilabeteotan. Gainera, orain arte Bilboko Udalak uko egin izan dio hiriburuko zaborra Zabalgarbira eramateari. Bada, erabaki horri eusteak egitasmoa baldintza dezake: Bilboko hondakinak Zabalgarbira eramaten ez badituzte, ez da egongo nahiko zabor beste planta horretan errausteko, eta, beraz, proiektua ez da errentagarria izango.

Bilboko hondakinak Zabalgarbitik hurbil dagoen zabortegi batean uzten ditu Udalak, besteak beste, merkeagoa delako; baina biltegi hori bete egingo da urte gutxi barru. Hortaz, zirt edo zart egin beharko du Udalak: hondakinak Zabalgarbira eraman, edo zaborra tratatzeko beste kudeaketa molde baten alde egin -konpostaren alde, esaterako-. Hondakinak Zabalgarbira eramatea erabakiko balu, hiriburuko biztanleek ordaindu beharreko zabor tasa nabarmen igoko litzateke. Baina, horrez gain, Bizkaian hondakinak kudeatzeko eredu alternatiboak baztertzea ekarriko luke.