Berria.info

PSE-EE eta Patxi Lopez Ajuria Enera iritsi izana abertzaletasunaren porrotaren argazkia dela uste du Markel Olanok. Ilusioa berreskuratu beharra dagoela dio. Helburu horren norabidean, abertzaleen arteko elkarlanari berebiziko garrantzia ematen dio.

Bi urte bete berri ditu Markel Olanok (Beasain, 1965) Gipuzkoako ahaldun nagusiaren karguan. Esperientzia «aberasgarria, baina gogorra» dela dio. Kudeaketa kontuetan murgilduta egon arren, gogoeta politikorako zaletasuna bizirik du. BerriaTBren Esan Ahala saiorako egin da elkarrizketa, Digitalak ekoizpen etxearen estudioetan.

Orain hasieran baino zailagoa da gobernatzea, kontuan hartuta sostengua eman zizueten alderdietan zatiketak gertatu direla?

Ezker Batuak ez zidan sostengua zuzenean eman. Baizik abstentzio baten eskutik erraztu zuen nire hautaketa. Ezker Batuarenak bai ekarri dio aldaketa Batzar Nagusiei, talde mistoan oraindik ere itxi gabeko saltsa badagoelako, baina garai batean Eusko Alkartasunaren taldea zen Alkarbideren eskutik ez dago inongo aldaketarik. Bai Batzar Nagusietan, bai foru gobernuan pertsona berberak dira, garai batean EAkoak ziren guztiak pasatu dira Alkarbidera. Beraz, instituzio aldetik ez dago aldaketarik.

Aldiz, Eusko Jaurlaritza berriarekin bai sumatuko zenuen aldaketa, ezta?

Aldaketa nabarmena izan da. Abertzale ez den pertsona bat eta alderdi bat sartu dira Ajuria Enean eta Jaurlaritzan. Norberak egin beharko du bere azterketa; nik egiten dudana da hori abertzaletasunaren porrota dela, porrot izugarria dela. Norberak ikusiko du zein ardura daukan arlo horretan, baina egia da egoera hori dagoeneko egonkortu egin dela. Nire aurreikuspenen arabera, lau urterako egoera da. Hain zuzen ere, PPk eta PSE-EEk duten akordio hori eta PPk Patxi Lopezi babesa emateko erabaki hori egonkortuta daudelako.

Agintaldia hasi zenuen Ibarretxe lehendakari zela, eta orain Lopez daukazu lehendakari. Zein diferentzia nabarmenduko zenuke bien artean?

Bi gogoeta egingo nituzke. Lehenengoa instituzionala da. Erakundeetako arduradun garenok gure ardurak eta erronkak dauzkagu, adibidez, Gipuzkoan oso erronka garrantzitsuak dauzkagu aurrera eramateko, eta, horretan, erakundeen arteko elkarlana ezinbestekoa da. Berdin dio zein den ardura duena eta zein alderditakoa den. Bigarren gogoeta herri proiektuaren ikuspegitik izango litzateke. Ibarretxe, herriaren ikuspegitik, oso erreferentzia garrantzitsua zen, arlo abertzalea aglutinatu egiten zuen, eta oso pisu handia ematen zion proiektu bati, ongi ezarritako printzipio batzuekin. Orain daukagun figurak ez du hori. Beste herri proiektu bat du, abertzalea ez dena, eta horrek ondorio nabarmenak dauzka. Herri proiektuaren ikuspegitik -abertzale gisa diot- atzerapauso ikaragarria da. Azterketa kolektiboa egin beharra daukagu. Gauza bat da Markel Olanok edo diputatu nagusi batek egiten duen azterketa, eta besterik da herri gisa zein azterketa egiten dugun. Herri gisa ondorioak atera beharko ditugu.

Orain arte Gipuzkoako Diputazioak eta Eusko Jaurlaritzak izan dituzuen harremanen arabera, bi instituzioen arteko lankidetza posible dela uste duzu?

Posible da, eta ezinbestekoa da. Posible da, noski, guk uste dugulako gaur egun dugun krisi honetan ezinbestekoa dela erakunde guztien arteko elkarlana. 'Lidergo partekatua' da gure esamoldea. Gure ustez, Euskal Herrian eta Gipuzkoan lidergoa formulatzeko era aldatu beharra dago, politika egiteko modua aldatu beharra dago. Azkenean, ezinbestekoa da kultura politiko berri bat, hain zuzen ere, orain arte gauzak egiteko moduarekin hainbat arlotan porrota genuelako nagusi, Gipuzkoan. Bazegoen, gainera, nola edo hala, gizarteratua. Hori gainditu beharra daukagu, erakundeen arteko elkarlanari esker.

Patxi Lopez, ordea, diputazioetatik oposizioa egiten ari zaretela ari da esaten. Egia al da?

Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondoren badago erakundeen arteko oinarrizko tirabira bat. Nire ustez, politikoa da tirabira hori. Lehendakari ez-abertzale bat daukagu, eta, hori, arlo politikoan oso berri indartsua da; eta horrek, nola edo hala, erakundeen arteko harremana distortsionatu egiten du. Ikuspegi demokratikotik, denok dakigu hauteskundeak nola izan ziren, nola egon zen pentsaera bat baztertua. Baina egun daukagun egoerarekin egunero lan egin beharra daukagu. Beraz, distortsio politikoak alde batera utzi behar ditugu, ahal dugun neurrian, batez ere kudeaketaren ikuspegitik. Herri proiektuaren ikuspegitik tirabirak jarraituko du; jarraitu behar du, herri proiektu diferenteak daudelako. Eta batzuek ez dugulako onartzen gaur egun daukagun statu quo-a eta hori transformatzeko konpromisoa daukagulako. Beste batzuek, aldiz, gaur egungo statu quo-ari eutsi nahi diote edo atzeraka joan nahi dute. Herri proiektuen ikuspegitik, tirabira hori egongo da; baina kudeaketaren ikuspegitik, ezinbestekoa da blindatzea hainbat arlotan erakundeen arteko elkarlana.

Krisi ekonomikoari aurre egiteko orduan, kezka nagusietako bat da ogasunek diru gutxiago bildu dutela. Zergatik izan da zerga bilketa txikiagoa, eta batez ere Gipuzkoan?

Zerga bilketen murrizte hori ez da datua, baizik eta gertakari baten ondorio bat. Zein da gertakaria? Gure ekonomia izugarrizko larrialdia pasatzen ari dela. Gure enpresek oso lan gutxi daukate. Geroz eta jende gehiago dago enplegu erregulazioan edo langabezian. Mundu osoko egoera baten ondorio moduan, gure ekonomia, gure enpresen bizitza asko estutu da. Horrek ondorioa dauka kontsumoan, pertsona fisikoen errentaren gaineko zergan (PFEZ), eta elkarteen gaineko zergan. Jaitsiera gertatu da, baina ekonomiak egin duen beherakadaren ondorioz. Guk, ekonomia suspertzen ahalegindu behar dugu, lana sortzen, gure enpresei arnasa eta laguntza eman ahal izateko. Hori da esku artean daukagun erronkarik garrantzitsuseena momentu honetan.

Zer espero duzu EAJk alderdiekin abiatu dituen elkarrizketatik, instituzioen aurrekontuen egonkortasuna lortzeko asmoz?

Ikusiko dugu. Momentu honetan ezinbestekoa da erakunde guztien arteko elkarlana, krisiari aurre egiteko. Hori modu sistematikoan abian jartzeko proposamena egin duen bakarra EAJ izan da. Oso proposamen positiboa izan da Euskal Herriarentzat eta erkidego autonomoarentzat. Jabetu garelako ze tamainako krisia dugun, eta horrek erantzun bereziak behar dituela, eta erakunde guztien artean erabakitakoak izan behar dutela. Ez du balio bakoitza bere kaxa ibiltzeak. Besteak beste, guk daukagun sistema oso elkarlotua dagoelako. Jaurlaritza, foru aldundien eta udalen artean sare bat dago, bai finantzaketaren ikuspegitik bai eskuduntzen ikuspegitik, eta, beraz, elkarlana ezinbestekoa da. Bakar batek ezin du dena egin eta norbaitek badauka asmoa edo tentazioa hori egiteko, porrot egingo du, eta, herriari, gainera, kalte handia egingo dio.

Proposamen instituzional hauekin EAJk hartu duen bidea ikusita, esan daiteke erabakitzeko eskubidea iraganeko eslogan zahar bat dela?

Duela gutxi izan naiz Katalunian, eta, han, arlo abertzalean denek erabiltzen duten zutabe bat da erabakitzeko eskubidea. Euskal Herrian azken urteetako ibilbidean zerbait badago ezarria, eta abertzale guztiok onartzen duguna da Ibarretxe lehendakariak bultzatu zuena; eta ez bakarrik ahoz, baizik eta praxian Madrileraino eramandako erabakitzeko eskubide hori. Bi printzipio nabarmentzen ditut politikagintzan: bata, erabakitzeko eskubidea; eta bestea, giza eskubideen defentsa eta ETAren kontrako jarrera aktiboa. Bi printzipio horiek definitzen dute gure herrian espazio politiko bat. Espazio politiko horrek sinesgarria behar du izan, eta benetan praxian eraginkorrena izango den estrategia bat jarri behar du abian. Euskaldun guztiok eta, batik bat, abertzaleok egin dezakegun autokritika handiena da, esaterako, erabakitzeko eskubide horren formulazio bat eta aplikazio praktiko bat gauzatzeko, sinesgarri egiteko eta aplikagarri egiteko ezina izan dugula azken urteetan. Hor bakoitzak bere arrazoiak izango ditu, bere justifikazioak izango ditu, baina benetako argazkia porrot baten argazkia da. Porrot hori, gainera, gizarteak horrela barneratu du. Hor ikaragarrizko zulatu bat egon da, eta etsipen bat. Hori piztu beharra daukagu berriro. Herri honek eta, batik bat, gizarte abertzaleak ilusioa berreskuratu beharra daukate; eta horretarako, proiektu errealista eta bideragarri bat gauzatu beharra daukagu.

Porrot horri buelta emateko ikusten duzu aukerarik? Bidea argi al dago?

Bi arlotan markatuko nuke bide hori. Ni ez naiz nire alderdiko arduradun nagusi, ez daukat politikoki ardurarik, instituzionalki baizik. Beraz, nire iritzia emango dut, Markel Olanoren izenean. Bi ildo nagusi ikusten ditut. Bata izango litzateke abertzaleen arteko elkarlana. Abertzaleen arteko elkarlan hori ezinbestekoa da, gure herriak arlo horretan eduki dezan dimentsio bat eta indar bat. Gertakarri garrantzitsua da abertzaletasunaren zatiketa, eta ahuldu egiten du hura. Bakoitza bere aldetik goaz, bakoitzak bere proiektua du. Txikikeriatan ibiltzen gara, mokoka gure artean, eta horrek proiektu osoa ikaragarri ahultzen du. Bigarren kontu estrategikoa hau da: badago hor eragile bat, ezker abertzalea, eta ezker abertzaleak garbi eduki behar du, Euskal Herriaren etorkizunari begira, politika egitea dela bidea; beraz, gure herrian bortizkeria gertatzen den neurrian, horren inguruan jarrera aktibo bat eduki beharra dago. Ez du balio esatea 'gauza batzuk salatzen ditut, baina beste batzuk gatazkaren ondorio dira'. Esaldi hori da abertzaletasunaren ikuspegitik daukagun pozoirik garrantzitsuenetako bat. Guztiz onartezina da ezker abertzaleak daukan jarrera hori.

Eusko Jaurlaritzaren boterea galduta, abertzaletasunak ez al du galdu normalizazio politikoa lortzeko giltza ere?

Giltza garrantzitsu bat, bai. Jendea orain ari da nozitzen hori. Orain ikusten ari da, adibidez, Jaurlaritza segun eta zeinen eskuetan dagoen, eragile aktibo bat dagoela edo desagertu egiten dela. Tresna nabarmen bat galdu dugu, eta normalizazio prozesu hori geldialdian dago, arlo horretan behintzat. Lehenago bazegoen lider sendo bat, ekimenak proposatzen zituena, ez bakarrik Jaurlaritzaren ikuspegitik, baita Legebiltzarrean sortzen ziren indar erlazioen eta bat-etortzeen edo gehiengoen ikuspegitik ere. Hor dago Ibarretxeren itzalaren hutsunea, oso garrantzitsua; nik esango nuke, politikoki, euskal gizartea umezurtz gelditu dela arlo horretan. Beraz, norbait umezurtz geratu bada, espazio hori nola edo hala bete beharra dago. Bete beharra dago, ez besteei eskatuz edo exijituz zer egin behar duten. Horri buelta eman, eta jendeak esan beharra dauka 'nik zertan busti behar dut?', 'nik zertan eragin behar dut prozesu honetan?'. Norberaren konpromisoa bideratzeko orain da momentua.