Berria.info

Ipar Euskal Herrian lehen ikastola sortu zenetik, berrogei urte pasatu dira, eta Seaskak egindako bideari argia eman nahi izan dio ospakizun eta ekimen zerrenda luzea antolatuz.

Berrogeigarren urtemuga ospatzen ari da aurten Seaska, eta karia horretara ekitaldi ugari antolatu ditu ikasturtea bukatu artean. Ekimen anitz egin ditu apirilean; bertzeak bertze, ikastolen ate irekitzeak eta apirilaren 11n Miarritzen egindako kantaldia, belaunaldi luzeetan aritutako kantariak bilduz. Geroari egindako soan ezin ahantzi egindako bidea. «Jakin behar da nondik gatozen, nora goazen jakiteko».

Izen eta toki ugari jin dira gogoetara oroitzapenaren eskutik. Argitxu Nobliak behin eta berriz azaldu du nola sortu zen Arrangoitzen (Lapurdi) lehen ikastola. Libe Goñi lehen andereñoak garaiko neke eta ilusioen lekukotasuna azaldu du. Urteak jin urteak joan, ikastoletako sortzaileen adibidea adierazgarria da. Gexan Alfaro izan zen sortzaile taldean. Gaur egun, haren seme-alabak Seaskako ikastoletako irakasle dira, eta haien haurrak ikasgeletan daude, hirugarren belaunaldiaren lekukotasuna.

Pario ausartak, militantzian eta euskaltzaleen eskuzabaltasunean oinarrituak. Horrela gogoratzen du gaur egun erretreta hartu duen Miguel Torre Seaskako langile ohiak. «Beharrak izugarriak ziren, eta baliabideak, urriak». Ama eskolak ireki zituzten lehen familietatik hasita, ikastolen taldea sendotuz joan zen, eta lehen mailen erronka gainditu zuten, eskuin-ezker ikastola berriak sortuz. Hala ere, 15 urte behar izan ziren bigarren maila irekitzeko. Funtsezko urratsa zen hura, unibertsitatera artekoa euskaraz ikastea bermatzen zelako.

Frantziaren eta Seaskaren arteko lehen hitzarmena egiteko 1983ra arte igurikatu behar izan zen. Akordio hura lortzeko zailtasunak gogoratu ditu Torrek. 1981ean, Francois Miterrand sozialista heldu zen boterera. Hauteskunde kanpainan egindako zinek euskaltzaleen esperantza piztu zuten. Alta, boterera heldu arren, ez zituen bete. Hala, Seaskako guraso eta irakasleek mobilizaziora jo zuten. «Garai gogorra izan zen. Astero ikastola guztietako ordezkariak biltzen ginen, eta aste hartan egin nahi genuen protesta deliberatzen genuen guztien artean», dio Torrek.

Borroka luzea

Mobilizazioek indar berezia hartu zuten 1982an, eta ugari izan ziren egindako egoitza okupazioak eta manifestazioak. Seaskako lau guraso gose greban hasi ziren. Bi autobus joan ziren Ipar Euskal Herritik Bordeleko (Frantzia) Akademia Errektorearen etxea okupatzera. Jean Louis Maitia okupazio hartan izan zen. Errektoreak handik ateratzen ez baziren Polizia deituko zuela jakinarazi zion. Bilkura baterako idatzizko engaiamendurik eman ezean, handik ez zirela mugituko ihardetsi zieten. Errektoreak amore eman zuen, eta taldea Ipar Euskal Herrira itzuli zen. Gose greban zeudenek baraualdia utzi zuten, eta, biharamunean, manifestazio jendetsua egin zuten Baionan.

Geroztik, urrats handiak egin dira. Horren froga nabarmena da murgiltze ereduaren errealitatea. Lehen maila ematen da 21 ikastolatan; hiru kolegio daude, eta lizeo bat. Orotara, 2.500 haur daude gaur egun Seaskan. Murgiltze eskaria hedatu ahal izateko, irakasle postuak emateko sistema eta eraikuntzak dira trabarik handienak.

Eraikuntzak egiteko trabak

Frantziako Hezkuntzak ez du onartzen murgiltze sistema. Legez ezin da oren parekotasuna hautsi eredu elebidun publikoan. Presioen ondoren «salbuespen esperimentalak» eginen dituela onartu arren, Frantziako Hezkuntza ez da eredua aldatzeko prest, eta murgiltze ereduaren hedapena ikastolen esku gelditzen da. Alta, ikastolak kontratupeko elkarteak dira, eta, ondorioz, pribatuak. Legez ezin dute diru laguntza publikorik jaso ikastolak eraikitzeko.

Bigarren maila ireki arren, Seaskak zailtasun handiak zituen eraikin duinak izateko. Gaur egun, Xalbador ikastegia aterbetzen duen kolegioa banketxe batena zen, eta hari alokatzen zioten. Opor garaian, altzari guztiak atera behar izaten zituzten, eta, bukatzean, berriz sartu.

Gillermo Etxeberria, Noel Cesaire, Robert eta Marijo Irigoien, Txomin Fusch, Jean Noel Bessonart, Miguel Torre eta bertze talde txiki batek Herri Urrats egitea deliberatu zuten. Erotzat hartu zituzten orduan. Hala ere, 10.000 pertsona bildu ziren lehen urte hartan.

Eraikin zaharra erosi zuten baina laster txiki gelditu zen. Herri Urratseko diruari esker, handitze lanak egin ahal izan zituzten. Bost urtez egin zuten, auzolanean oinarrituz. Asteburu eta oporrak baliatzen zituzten horretako, eta profesionalek egindako aurrekontuen herena behar izan zuten.

Gaur egun, Seaskak bere gain hartzen ditu Frantziako Hezkuntzak ordaindu nahi ez dituen 14,5 irakasle lanpostu, 300.000 euro inguru.