Berria.info

Espainiako Poliziak Pasaiako Badian Rafael Delas 'Txapas', Jose Mari Izura 'Pelu', Pedro Mari Isart 'Pelitxo' eta Dionisio Aizpuru 'Kurro' tiroz hil zituenetik 25 urte pasatu dira. Arduradunen berririk ez dago oraindik.

Mende laurdena joan da Pasaiako Badian Rafael Delas Txapas, Jose Mari Izura Pelu, Pedro Mari Isart Pelitxo eta Dionisio Aizpuru Kurro tiroz josi eta hil zituztenetik. Komando Autonomo Antikapitalistetako (KAA) kideak ziren laurak, eta segada prestatu zien Espainiako Poliziak. Rosa Jimeno ezkutuan atxilotu, torturatu eta KAAko kideekin elkartzeko ordua eginarazi zioten. Pasaiara etorrarazi zituzten bost lagunak, 1984ko martxoaren 22an, gauez. Iritsi zirenean, «geldi, Polizia!» esan, eta tiroz hartu zituzten. Lau hil zituzten eta Joseba Merino bizirik utzi zuten. Bihar beteko dira 25 urte.

Bertsio ofizialak dio KAAko kideak atxilotzeko asmoa zuela Poliziak, baina zodiacean gerturatu ziren bost kideek tiro egin zietenez beraiek ere tiro egin behar izan zutela. Baina komandoko kideen tiroen aztarnarik ez da inoiz agertu, eta Merinok deklaratu izan du txalekoak jantzita zeuzkatenez armak gainean beharrean poltsa batean eraman zituztela, eta handik ateratzeko astirik ere ez zutela izan. Gainera, Delas eta Aizpurua bi poliziak bere aurrean fusilatu zituztela kontatzen du Merinok, haiek dagoeneko atxilotuta zeuzkaten arren. Jimenoren testigantzak eta inguruan zebilen lekuko batenak bat egiten dute Merinoren bertsioarekin.

Azken 25 urteetan auzia argitu nahian izerdi asko bota dute hildakoen familiek. Baina arazoa topatu dute arazoaren gainean. Arazoak izan dituzte poliziak identifikatzeko orduan, eta utzikeria ikusi dute auzitegien aldetik. Hala dio Santiago Gonzalezek, familien abokatuak.

Operatiboa agindu zuenaren bila ari dira, arduradunaren bila. 2007an bi poliziaburuk Donostiako Lurralde Auzitegian egin zuten deklarazioan dezente gerturatu ziren, baina hurrengo urratsa egitea luze ari da jotzen.

Pasaiako segada egin zutenean, Espainiako Poliziaren Gipuzkoako polizia etxeko arduraduna zenak, eta garai hartako Madrilgo Informazio Brigadetako kide batek deklaratu zuten 2007an Donostiako Auzitegian. Segada Madrilgo Informazio Brigada Zentralaren eta Gipuzkoako Informazio Brigadaren artean antolatu zutela deklaratu zuten, eta, beraz, brigada horietako buru zirenei deklarazioa hartzea nahi dute orain familiek. 2007tik horretan ari dira Santiago Gonzalez abokatua, zein familiaren izenean akusazio partikularra den, eta Miguel Castells abokatua, Azpeitiko Udalaren izenean herri akusazioa aurrera baitarama. Baina bi urte pasatu arren, oraindik ez dute deklaratu.

Duela pare bat hilabete Auzitegiak akusazioei onartu egin zien bi poliziaburu horiei deklarazioa hartzeko eskaria, baina deklarazio horiek beraiek bizi diren tokian edo Donostiako Auzitegian egin behar diren erabakitzeko zain daude ordutik. Hori erabakita, deklarazioa hartzen dietenean ikusiko da aurrera jarraitzeko zer urrats egin behar dituzten.

Polizien izenak jakin nahi dituzte, eta jakin behar dituzte. Izan ere, 2004an kasua itxi egin zuen Donostiako Auzitegiak, arduradun zehatzak falta zirela esanez. Herri akusazioak eta akusazio partikularrak helegitea jarri zuten, zirkulu bat badagoela argudiatuta. Arduraduna bertan egon zen polizietako bat dela azaldu zuten, haiek tirokatu baitzituzten Delas, Izura, Isart eta Aizpuru. Helegitea onartu egin zien, eta kasua irekita dago orain, baina beharrezkoa da zehaztea zein polizia izan ziren tiroketan parte hartu zutenak, haiei deklarazioa hartu eta gainerako lekukoek esandakoekin eta autopsiek erakusten dutenarekin alderatu ostean, norbait akusatu ahal izateko.

2004koa ez zen izan kasua artxibatu zuten aurreneko aldia. Segada gertatu eta hiru urtera ere artxibatu zuten. Bertsio ofiziala ontzat jota erabaki zuen artxibatzea Calvo Rojas epaileak. 2000. urtean, baina, ikerketa egiten hasi zen Gonzalez, familien izenean. Agirien artean Merinok Alcala Mecoko espetxean egin zuen deklarazioa falta zela konturatu zen, eta Donostiako 2. Instrukzio Auzitegiak presoari deklarazioa hartzea lortu zuen. Azpeitiko Udalak herri akusazioa egitea erabaki zuen, eta auzia abiatu zen, Jimenoren, lekukoen eta abarren deklarazio hartzeekin.

Polizia gutxik deklaratu dute

Segadan parte hartu zuen polizia baten arabera, ehundik gora izan ziren operatiboan parte hartu zuten agenteak, baina orain arte, hogeita bost urte pasatuta ere, bederatzik besterik ez dute deklaratu. Aurreneko aldian lau poliziak deklaratu zuten, 2002an, operatiboan parte hartu zutelako inputatu gisa. Beraiek azken lerroan izan zirela eta ez zutela tiroketan parte hartu deklaratu zuten, eta ikusi ere ez zutela askorik egin.

Geroago, argazki erreportajea egin zuten beste bi poliziak deklaratu zuten, baina erreportaje hura ez da inon agertu, eta non dagoen ere ez dakitela deklaratu zuten polizia haiek. Haien o stean, gaur egun Donostiako komisarioa denak deklaratu zuen. Garai hartan Bilbon zegoela eta operatiboari buruz ezer ez zekiela esan zuten. Azkenik, 2007an deklaratu zuten Espainiako Informazio Brigada Zentraleko kide batek eta Donostiako polizia etxeko buruak.

Zailtasun ikaragarriak topatu dituzte ikerketa egiteko orduan. Familiaren sentipena da Auzitegiak «borondate gutxi» duela auzia argitzeko, «batik bat azkenengo bi-hiru urteetan». Proposatzen duten diligentzia bakoitza ukatu egiten diete, eta ukapen bakoitzaren aurrean helegiteak jartzen dituzte. Tramite horietan «denbora asko» galtzen dute.

Betebeharra

Horrekin «jendeak pazientzia galtzea» lortu nahi du Auzitegiak, Gonzalezen irudiko, baina, familiek ez dute aurrera egiteko indarrik galdu. «Guk pazientzia sobran daukagu». Ikusiak ikusi, ez dirudi erraza izango denik auzia argitzea. Horregatik, Gonzalezek dio ezer lortuko dutela agindu ezin duten arren «bizia eskaini duten idealista horiengatik» eta «herriaren historiagatik», oroitzapena mantentzea eta egia azaltzen saiatzeko betebeharra daukatela. «Ez dugu etsiko».

Gogora ekarri du, Lasa eta Zabalaren kasua «neurri batean» argitu egin dela, eta egiaren zati bat jakin dela. «Agian ez nahiko genukeen beste, baina denborarekin lortu da neurri batean behintzat argitzea». Bide hori jarraitu nahi dute Pasaiako segadako biktimen senitarteko eta lagunek ere. Euskal Herrian gertatu diren gisa horretako hilketak asko izan direla ekarri du gogora Gonzalezek, eta horiek guztiak argitzearen alde lan egiteko deia egin du, zaila dela jakin arren. «Kasu hauek borroka eskatzen dute, gure herriaren historiaren zati bat ere badirelako».

Bala zauriak