Berria.info

NBEko Terrorismoaren Kontrako Borrokan Giza Eskubideak Bermatzeko kontalari berezi gisa Espainiako Legedia aztertu du, eta giza eskubideen bermea hobetzeko hainbat kritika egin dizkio Espainiako Gobernuari.

Iazko udaberrian, aste oso bat iragan zuen Espainian eta Euskal Herrian Martin Scheininek (Helsinki, Finlandia,1954), Terrorismoaren Kontrako Borrokan Giza Eskubideak Bermatzeko Nazio Batuen Erakundeko kontalari bereziak. Espainiako Legedia, Justizia eta Auzitegiak aztertu zituen maiatzaren 7tik 14ra. Joan den martxoaren 9an azterketaren emaitzaren berri eman zuen NBEko Giza Eskubidearen Batzordearen aurrean, Genevan. Hainbat kezka agertu zituen, batez ere, terrorismo hitzaren definizioari buruz, adierazpen askatasunari buruz, inkomunikazioari buruz eta Auzitegi Nazionalari buruz. Legedia hobetzeko aldaketak edo zehaztapenak eskaini zizkion Espainiako Gobernuari.

2005ean izendatu zuten NBEko kontalari berezia. Aditua da, batez ere, nazioarteko harreman publikoetako legedian, giza eskubideen legedian, konstituzioen legedian eta terrorismoaren aurkako legedian. Eta Europako Unibertsitateko nazioarteko legediko irakaslea da Italian. Konstituzioen Legedien Nazioarteko elkartearen presidenteordea ere bada. 1997-2004 Giza Eskubideen Komiteko kidea izan da, eta 1998tik 2008ra Abo Akademi izeneko giza eskubideen institutuko presidentea.

Baina, hala eta guztiz ere, Espainiako Gobernuak sinesgarritasuna kendu nahi izan dio Scheininek aurkeztutako emaitzari. Giza Eskubideen Batzordearen aurrean erantzuteko aukera izan duenean, Javier Garrigues Espainiako Gobernuaren ordezkariak honako hitz hauek izan ditu harentzat eta haren txostenarentzat: «terrorismoaren aurkako borrokaren errealitatea ez du ezagutzen, ezta Espainiako gizartearen gehiengoaren iritzia eta Espainiako Konstituzioaren oinarria ere. Ematen du terrorismoa goraipatzearen delitua zer den ez dakiela. Oinarri eta kontrastatu gabe dauden kritikak eta salaketak bere egin ditu. Epaileen inpartzialtasuna zalantzan jarri du, baita botereen banaketa ere».

Espainiako Gobernuak dio terrorismo hitzaren zure definizioa hertsiegia dela. Zer iruditzen zaizu?

Nik diot terrorismoaren definizio objektiboa ongi islatuta dagoela Espainiako Legedian. Baina, gero, horri lotutako delitu asko agertzen dira, nire ustez, aldapa lerrakorrean direnak. Gero eta gehiago zabaltzen dira eta, azkenean, terrorismoarekin zerikusirik ez daukaten delituak barneratzen. Uste dut Terrorismoaren Legediaren erabilera zabalegia dela Espainian. Espainiako Auzitegi Nazionalean jorratzen diren gai batzuk begiratzen baditugu, ez lukete hor egon behar; adibidez, kale borrokak.

Beraz, Espainiako Gobernuak legedia zehaztu beharko luke?

Bai, nik proposatzen dut Terrorismoaren Legedia benetako terrorismoarentzat erabiltzea. Gainerateko delituetan arlo penala nahikoa da, terrorismo hitzik aipatu gabe. Kale borroka indarkeria da, eta ez terrorismoa. Ez da gauza bera.

Zer diozu politikan aritzeagatik Espainiako Justiziak espetxeratu dituenei buruz «talde terrorista» bateko kide edo kolaboratzaile izatea egotzita?

Niretzat oso zaila da jakitea ea frogak badauden. Zaila zait jakitea ea baten batek ETAren aginduak jasotzen zituen, eta, beraz, Espainiako Gobernuak dioen bezala, ETAren parte den. Alderdi politiko eta hauteskunde plataformen kasuan, berriz, informazio gehiago jasotzen ahal dut. Nik uste Espainiako Gobernuaren ikuspegia zabalegia den. Indarkeriarekin zerikusirik ez duten talde batzuen aurka jotzen du. ETAren helburu politiko berak izatea ez luke delitua izan beharko, ezta alderdi politiko bat legez kanporatzeko ere, indarkeriarekin zerikusirik ez badu, behintzat.

Espainiako Gobernuak zure txostenari egin dion erantzunean dio terrorismoa helburuan dagoela eta ez jokabidean. Zer iruditzen zaizu logika hori?

Definizio horren guztiz kontra nago, eta ez nuke nahi Espainiako Gobernuak horrelakorik erratea. Erabilera hori oso muturrekoa da. Niretzat terrorismoaren definizioa beti dago jokaeran. Estrategia bat da, errugabe diren pertsonen aurkako indarkeria erabiltzea. Indarkeria sinbolikoa da. Hasten bagara terrorismoa definitzen helburu politikoen arabera, orduan gobernuaren aurka lan egiten duen edozein alderdi politiko da talde terrorista.

Zure ustez, adierazpen askatasunik bada Espainian eta Euskal Herrian?

Argazki nahasia da. Hainbat kritika eta ikuspegi onartzen dituen demokrazia dardartia da Espainia. Baina egia da denbora berean alderdi politikoen eta gobernuz kanpoko erakundeen legez kanporatzeek eta egunkarien itxierek adierazpen askatasuna murrizten dutela. Gero, epaileek erabaki behar dute murrizketa onargarria den edo urraketa. Niri dagokidanez, agian kasu batzuetan urrunegi joaten da Espainiako Estatua.

Zure ustez, Espainiako Alderdien Legeak adierazpen askatasuna bermatzen du?

Zabalegia da. Irakurketa gehiegi ahalbideratzen du, eta, azkenean, argitasun eskasa dauka. Alderdiaren Legea adierazpen askatasunaren aurka erabil daiteke, baina ez nuke erranen helburu hori duenik. Urrunegi joatea litzateke. Baina, nire ustez, zabalegia izaki, arazoak sortzen ditu.

Adierazpen askatasuna bermatzeko zer aldatu beharko luke Espainiako Gobernuak?

Proposatu diet aditu baten azterketa Zigor Kodea gain begiratzeko, baita Alderdien Legea hobetzeko eta zehazteko ere. Adituak begiratuko luke nola egin daitekeen hura hain ahul ez izateko, eta irakurketari tarte gutxiago uzteko.

Espainiako Gobernuak argi utzi du ez duela inkomunikazioa baztertuko zure aholkuari muzin eginez. Zer iruditu zaizu ezekoa?

Ez naiz lehena izan hori eskatzen. Giza eskubideetan adituak diren hainbat lagunek gauza bera erran dute nik baino lehen. Estatu gehienek ez daukate horrelako neurririk. Inkomunikazioarekin Espainia urkatzen ari da. Inkomunikazioa erabiltzen duen bitartean gainerateko estatuek eta giza eskubideen babeserako erakundeek oso kritikoak izanen dira berekin. Horrela jarraituz gero, bere burua ahulago egiten du tortura salaketa eta deklarazio faltsuei aurre egiteko. Nik baztertzeko eskatu nion, eta egiten ez duen bitartean neurriak hobetzeko atxilotuen eskubideak errespetatuak izan daitezen.

Bere burua defendatzeko, Ingalaterrako eta Frantziako estatuen legediak aipatu ditu...

Alde nabarmena da. Bertze estatu batzuetan abokatuaren hautaketan mugak jartzen dituzte, baina konfiantzazko abokatua aukeratu dezakete, non ez dagoen susmo berezi bat. Atxiloketaren ondoko egunetan neurriak badituzte, baina ez inkomunikazioaren sistema. Horretan datza Espainiarekiko oinarrizko ezberdintasuna. Estatu gehienetan konfiantzazko abokatu bat onartzen dute atxiloketaren hasieratik, eta poliziaren bortizkeriaren aurkako neurririk egokienetarikoa da. Horregatik, Espainiaren jokaera Europako estatu gehienetan baino askoz ere arriskutsuagoa da.

Nola ikusi duzu Ertzaintza berriz inkomunikatzen hastea?

Esan dizudan bezala inkomunikazioaren aurka nago, eta ordezkatu beharko litzateke bertze neurri batzuekin, tartean abokatuaren hautatzeko eskubidea. Beraz, ez, berri horrek ez nau poztu.

Zer iruditzen zaizu hainbat tortura salaketak ez ikertzea?

Nire ustez, tortura salaketa bat dagoenean, epaiketa utzi beharko litzateke hura ikertu arte. Ez zait ongi iruditzen Espainian egiten den bezala, delitua auzitegi batean ikertzea eta tortura, bertze batean. Gainera, tortura salaketa oso gutxi epaitzen dira.

Horregatik diozu Auzitegi Nazionala arazo bat izan daitekeela?

Bai tartean, baina bertze arrazoi asko daude. Lehenik, delitu gehiegi tratatzen dituzte auzitegi bakar batean. Banatuagoa izan beharko luke. Bigarrenik, ikerketaren hasieratik eskumen gehiegi dauka, eta, azkenean, kontrol gehiegi. Auzitegi Nazionala herrialdeen gainetik pasatzen da. Helegiteak jartzeko aukerak murrizten dira goiko justiziako auzitegia delako ikerketaren hasieratik. Berez, helegite eskubide osoa ez da posible. Azkenik, Madrilek eta berezko testuinguruaren banaketak arriskua sortzen du kasua ikertzeko orduan. Horregatik guztiagatik, Espainiako Gobernuak berriz pentsatu beharko luke terrorismo delituak bide judizial arruntetik lantzea.

Nola hartu duzu Espainiako Gobernuak erratea Auzitegi Nazionala aipatzean ez dagokizun arlo batean sartu zarela?

Zer erran... Erakundeen eta legedien hautatzea berari dagokiola dio Espainiak, subiranoaren barne delako. Nire ustez gaizki da. NBEko kontalari berezi bezala aholkuak ematen ahal dizkiot edozein estaturi, legea aldatzeko, erakunde berri bat sortzeko edo kentzeko, adibidez. Ni aditua naiz nazioarteko legedian, giza eskubideenean batez ere, eta alde horretatik egin dezaket. Estatu askotan egiten dut, eta Espainia ez da salbuespen bat. Gero bai, argi da. Espainia subiranoa da, eta ni ez naiz legedia moldatzen ari. Aholku batzuk baizik ez ditut ematen.

Espainiako Gobernuaren jarrera egokia iruditzen zaizu giza eskubideen arloan hobetzeko?

Jarrera bikoitza da. Maila askotan eredu bat da Espainia batez ere nazioartean eta zibilizazioen arteko elkarrizketa sustatzeko. Oso lan ona egiten ari da, baina terrorismoari buruzko legediarekiko nire arazoak ditut. Neurri mugatzaile gehiegi erabiltzen ditu, eta demokrazian tokirik ez duten erakundeak baditu Espainiak.

Zer diozu Espainiako Gobernuak dioenean zure txostena iritzi pertsonal bat dela eta egiaztatuak ez dauden gauza batzuetan oinarritu zarela?

Ez da horrela. Nazioarteko Giza Eskubideen Legediaren oinarriak aztertzen dituen aditu independente bat naiz. Erabiltzen den legea aztertzen dut. Lan egiteko moduari dagokionez, askatasun osoa daukat informazioa jasotzeko edozein iturritatik. Azpimarratu behar da ere nire txostenean ez dela ezer agertzen Espainiako Gobernuak aurretik ikusi ez duena. Txostena aurkeztu diet, eta hilabeteak izan dituzte komentarioak egiteko. Gero niri dagokit txostenean zer sartzen dudan erabakitzea.

Askotan izan dituzu horrelako erreakzioak gobernuen aldetik?

Bai beti izaten ditut kritikak. Gero, intentsitate eta estilo kontu bat da. Baina erran beharra dut oraingo honetan Espainiarekin izan dudan harreman diplomatikoa ona izan dela. Eztabaida interesgarriak izan ditugu. Ez dago etsaigorik baizik eta adostasunik eza arlo batzuetan.

Etorkizunari begira uste duzu Espainiak urratsak eginen dituela giza eskubideak hobeki zaintzeko?

Oro har, joera ona ikusten dut. Batez ere AEBetan gobernua aldatu denetik, estatu askok onartu dute okerrak egin dituztela. Espero dut Espainiak ere urratsak eginen dituela.

Zure txostena eta Espainiako Gobernuaren erantzuna entzun eta gero NBEk zer eginen du?

Ez dut uste Giza Eskubideen Batzordeak neurri bereziak hartuko dituenik. Nik nire aldetik kasua jarraituko dut.

Baina zure ustez neurriak hartu beharko lituzke?

Ez dute Espainia herri berezi bezala kontrol neurri batzuen pean jarriko. Ez litzateke justifikatua izanen. Ez da gertatuko.